Arafat, Yasser

In 1982 vormde de macht van de PLO in Libanon de achtergrond voor de Israëlische inval in Libanon. De PLO werd verdreven en Arafat was gedwongen zijn hoofdkwartier naar Tunis te verplaatsen. Hierna ontstond een toenadering tussen de Jordaanse koning Hoessein en Arafat. Gezamenlijke plannen voor een Palestijnse staat onder de paraplu van een Palestijns-Jordaanse confederatie werden echter door een meerderheid binnen de PLO van de hand gewezen. In november 1988 riep de Palestijnse Nationale Raad, bijeen in Algiers, een Palestijnse staat op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook uit. Dit betekende een impliciete erkenning van de staat Israël. Toen Arafat daarop met instemming van de Palestijnse Nationale Raad terrorisme afzwoor en vreedzame co-existentie met Israël bepleitte, was de weg geopend voor internationale erkenning van de PLO en gesprekken tussen de VS en Arafat. Tijdens de Tweede Golfoorlog raakte de PLO in een isolement door Arafats steun aan Saddam Hussein. Arafat moest daarop accepteren dat de PLO formeel buiten de Palestijns-Jordaanse delegatie bleef die onderhandelde met Israël tijdens de vredesconferentie in Madrid (oktober 1991).

In 1993 leidden onderhandelingen tussen Israël en de PLO tot de Oslo-akkoorden en de historische handdruk tussen Arafat en Rabin. In 1994 kreeg hij samen met Jitschak Rabin en Shimon Peres de Nobelprijs voor de vrede. Oslo-2 uit 1995 maakte de weg vrij voor Palestijns bestuur in Gaza en delen van de Westelijke Jordaanoever en Arafats verkiezing tot president van de Palestijnse Nationale Autoriteit (PNA) in 1996. In deze nieuwe rol als Palestijns politiek leider kreeg Arafat te maken met Netanyahu’s nederzettingenpolitiek en verzet van Hamas tegen het vredesproces. In Palestijnse kring werden Arafats bestuur corruptie en gebrek aan respect voor de mensenrechten verweten. In oktober 1998 sloten Arafat en Netanyahu het akkoord van Wye Plantation, dat het vastgelopen vredesproces vlot moest trekken. In dit akkoord verplichtte Israël zich tot ontruiming van 13,1 procent van de Westelijke Jordaanoever, terwijl Arafat op zijn beurt beloofde harder op te zullen treden tegen Hamas.

Onderhandelingen in Camp David in juli 2000 tussen Arafat en Barak onder leiding van de Amerikaanse president Clinton mislukten en het uitbreken van de tweede Intifadah in september 2000 betekende het einde van het vredesproces. De snelle escalatie van het geweld, waarbij Hamas bloedige zelfmoordaanslagen in Israël pleegde en Israël onder meer leiders van Arafats eigen al-Fatah liquideerde en de infrastructuur van de PNA verwoestte, maakte ook een eind aan Arafats rol als vredestichter. Na het aan de macht komen van de havik Sharon in februari 2001 werd Arafat verder in het nauw gedreven. Sharon verklaarde Arafat niet meer als gesprekspartner te erkennen.

De terroristische aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten werden door Arafat veroordeeld en hij betuigde zijn steun aan de Amerikaanse militaire campagne tegen de Taliban en Osama bin Laden. Desondanks eiste Bush Arafats vertrek in zijn nieuwe plan voor het Midden-Oosten (juni 2002), waarmee hij Sharon ondersteunde in diens tweegevecht met Arafat. Arafats positie was sterk verzwakt na het begin van de tweede Intifadah, in september 2000. In december 2001 werd Arafat door het Israëlische leger feitelijk opgesloten in zijn hoofdkwartier in Ramallah.

Vanaf maart 2002 escaleerde de situatie tot een regelrechte oorlog. Israël herbezette de Palestijnse steden op de Westelijke Jordaanoever en voerde herhaaldelijk grootschalige militaire acties uit in Gaza. Zowel op de Westelijke Jordaanoever als in Gaza werd de infrastructuur van de Palestijnse Nationale Autoriteit op het gebied van veiligheid, media en economie (de haven van Gaza) systematisch vernietigd.

De politieke invloed van Arafat was met zijn hernieuwde gijzeling en de vernietiging van zijn hoofdkwartier in Ramallah, in september 2002, sterk verminderd. In april 2003 moest Arafat genoegen nemen met een nieuwe Palestijnse regering onder leiding van premier Mahmoud Abbas (Abu Mazen) en zag hij zijn macht sterk beknot. Begin september 2003 nam premier Abbas ontslag, o.a. vanwege de tegenwerking die hij ondervond van Arafat. Hij werd opgevolgd door Ahmed Qurei, ook bekend als Abu Ala.

Arafat werd eind oktober 2004 vanuit Ramallah naar het militaire ziekenhuis Percy bij Parijs overgebracht. Hij overleed na 13 dagen van intriges en verwarring over zijn lot. De doodsoorzaak werd niet bekendgemaakt. Parlementsvoorzitter Fattouh nam het voorzitterschap van de Palestijnse Autoriteit tijdelijk over; PLO-secretaris Abbas werd voorzitter van de PLO; Qurei bleef premier; en Farouk Kaddoumi werd de nieuwe leider van al-Fatah. Voor Arafat werd in aanwezigheid van een aantal Arabische leiders in Caïro een rouwdienst gehouden. Daarna werd hij bijgezet op het terrein van zijn hoofdkwartier in Ramallah. Hij had op de Tempelberg in Jeruzalem begraven willen worden, maar daar gaf Israël geen toestemming voor.