Antwerpen [stad, België]

Introductie

Antwerpen [stad, België] (Fr.: Anvers; Eng.: Antwerp), gemeente en stad in België, hoofdplaats van de gelijknamige provincie en het gelijknamige arrondissement, grotendeels aan de rechteroever van de Schelde (die hier bij eb 350 m breed is), 204,51 km², met 464 038 (2006 schatting) inw. Antwerpen kreeg zijn huidige omvang door samenvoeging van de toen opgeheven gelijknamige gemeente (139,83 km²) met Berchem, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk.

Antwerpen is naar inwonertal de grootste en naar oppervlakte de tweede gemeente van België; naar jaarlijks verscheepte tonnage goederen is Antwerpen de tweede haven van Europa en de vijfde van de wereld. De Antwerpse agglomeratie omvat voorts de gemeenten Brasschaat, Edegem, Mortsel, Schoten en Zwijndrecht, heeft een oppervlakte van 314, 45 km² en telt 556 110 inw.

1. Grondgebied

Het grondgebied van de gem. Antwerpen nam in de 20ste eeuw wegens de uitbreiding van de haven aanzienlijk toe. In 1929 werden de poldergemeenten Austruweel, Oorderen en Wilmarsdonk, en delen van de gemeenten Burcht en Zwijndrecht op de linker Scheldeoever, en van de gemeenten Ekeren, Hoevenen, Lillo en Merksem ten noorden van de stad geannexeerd. In 1930 volgde de annexatie van een deel van Hoboken en in 1958 werden de gemeenten Berendrecht, Lillo en Zandvliet opgenomen. In de jaren 1964–1969 werd de 19de-eeuwse vestinggordel vervangen door de Ring en de Singel. Wegens het scheidend effect van de Schelde, die tot aan de opening van de Kennedytunnel (1969) een grote verkeershindernis was, ontwikkelde de agglomeratie zich grotendeels op de rechteroever. Sedert de jaren zestig verkrijgen de opgespoten gronden op de linkeroever, die deel uitmaken van het territorium van de stad Antwerpen, een woonfunctie door de bouw van vooral hoge flatgebouwen.

2. Bevolking

De kerngemeente Antwerpen zag haar bevolking gedurende de 19de eeuw voortdurend stijgen (1801: 56 300 inw.; 1910: 312 000 inw.). Na 1910 echter daalde de bevolking, als gevolg van de cityvorming (1982: 183 000); het aandeel in de bevolking van de agglomeratie daalde van ruim 66% in 1880 tot minder dan 45% in 1947 en 30% in 1981. Tegen het einde van de jaren negentig was dit cijfer gedaald tot 20%.

3. Stadsfuncties

Antwerpen vervult een administratieve functie als hoofdstad van de gelijknamige provincie en herbergt het provinciaal bestuur. Voorts zetelen te Antwerpen een hof van beroep, een rechtbank van eerste aanleg, een hof van Assisen en een krijgsraad. Kerkelijk is Antwerpen de zetel van het in 1961 ingestelde bisdom Antwerpen. Bovendien is een groot aantal dienstverlenende instellingen te Antwerpen gevestigd. Ca. 70% van de totale werkgelegenheid wordt vertegenwoordigd door de tertiaire sector. Dit hoge aandeel is niet zozeer toe te schrijven aan de grootstedelijke verzorgingsfunctie, als wel aan de aanwezigheid van de haven. Ook de havengebonden industrie is sterk vertegenwoordigd met energiegrondstoffen (o.a. petroleumraffinaderijen) en chemische industrie. Typische Antwerpse industrieën zijn ook de diamantbewerking (ca. 3500 personen in 1986) en de montage van motorvoertuigen (1996: 8239 personen). Daarnaast zijn in de binnenstad ook de voedingsmiddelen- en de elektrotechnische industrie belangrijk. De werkende beroepsbevolking is als volgt verdeeld(1991): 1,2% landbouw en energie, 19,5% industrie, 57,4% dienstensector en 22,2% bedrijf onbekend.