Karel XII [Zweden]

Karel XII [Zweden] (Stockholm 17 juni 1682 – Frederikshald 11 dec. 1718), koning van Zweden van 1697 tot 1718, uit het Huis Palts-Tweebruggen, zoon van Karel XI, kreeg een coalitie van Saksen, Denemarken, Polen en Rusland tegen zich, terwijl in verschillende gebieden van het Zweedse Rijk de adel ten gevolge van de reducties van Karel XI roerig was geworden. In 1700 begon de grootste van de Noordse Oorlogen, waarin Karel een ongeëvenaarde virtuositeit tentoonspreidde in de kunst om juist die van zijn vijanden een beslissende slag toe te brengen, die het minst op zijn aanval bedacht was, en daarna een andere, die intussen van zijn afwezigheid had geprofiteerd. In 1707 was alleen Rusland nog niet verslagen. Karel trok dat land binnen, maar bij Poltava werd hij verpletterend verslagen (1709); de opstand van de met hem verbonden kozakkenhetman Mazeppa mislukte. Karel vluchtte naar Turkije, dat daarop met Rusland in oorlog kwam, maar spoedig weer vrede sloot (1711) – zeer tot Karels ongenoegen, die op deze oorlog had aangestuurd. Karel bleef tot 1714 in het Turkse Rijk.

Intussen was Zweden met al zijn vroegere vijanden weer in oorlog gekomen, terwijl binnenslands de hoge adel zijn oude machtspositie trachtte te heroveren. Plotseling keerde Karel terug. In okt. 1714 reed hij in veertien dagen te paard van Roemenië door Hongarije, Oostenrijk, Beieren, de Palts, Westfalen en Mecklenburg naar Stralsund, dat door zijn vijanden werd bedreigd. Karel verdedigde Stralsund tot dec. 1715 en keerde naar Zweden terug toen de stad niet meer te houden was. Zweden bleek volkomen uitgeput. Toch bereidde Karel zich weer op oorlog voor. Bij een poging om Noorwegen te veroveren sneuvelde hij.

Karel heeft door zijn fantastische wijze van oorlogvoeren, door de directheid waarmee hij tot de meest riskante militaire acties besloot en ze dan tot een goed einde bracht, en ten slotte door zijn avonturen een diepe indruk in de geschiedenis achtergelaten.