Willem I [Nederland]

Introductie

Willem I [Nederland], officieel: Willem I Frederik (Den Haag 24 aug. 1772 – Berlijn 12 dec. 1843), uit het Huis Oranje-Nassau, koning der Nederlanden en groothertog van Luxemburg van 1813 tot 1840. Tevens was Willem I hertog van Limburg van 1839 tot 1840.

Willem I was de zoon van erfstadhouder Willem V en Wilhelmina van Pruisen. Hij maakte in de jaren 1789–1791 een reis door Duitsland en trouwde 1 oktober 1791 zijn nicht Wilhelmina van Pruisen. Willem I had vier kinderen: Willem II, Frederik, Paulina en Marianne.

1. Militair

In 1793 tot kapitein-generaal benoemd, leidde hij de operaties tegen de Franse legers onder Jourdan en Pichegru, maar de nederlaag bij Fleurus dwong hem tot de terugtocht. Bij Pichegru's opdringen naar het noorden in januari 1795 viel het Staatse leger uiteen. Van zijn commando ontheven, vertrok de erfprins 18 januari met zijn vader naar Engeland. Teleurgesteld in zijn hoop op krachtige Engelse steun, ging hij in september 1795 naar Berlijn. Van daaruit onderhield hij contact met Oranjegezinden in de Bataafse Republiek.

De Engels-Russische expeditie van najaar 1799 greep hij aan voor pogingen binnenlands verzet tegen de Bataafse Republiek te ontketenen, maar het werd een fiasco. Sindsdien gaf hij de hoop op herstel van de positie van zijn Huis op.

Hij vestigde zijn hoop op Napoleon I Bonaparte, van wie hij gedaan kreeg dat de Bataafse Republiek de Oranjes een schadeloosstelling van vijf miljoen gulden zou betalen tegen afstand hunnerzijds van al hun pretenties. De toekenning van de soevereiniteit over het vorstendom Fulda stuitte bij zijn vader, stadhouder Willem V, echter op een volstrekte afwijzing, al legde deze zich neer bij de aanvaarding door zijn zoon. Bij zijn vaders dood viel de erfprins ook de soevereiniteit over Nassau toe, maar na enkele maanden werd zowel Nassau als Fulda hem ontnomen wegens zijn weigering tot de Rijnbond toe te treden. Sindsdien streed hij, eerst in Pruisische, later in Oostenrijkse dienst tegen Napoleon.

2. Koning

2.1 Soeverein vorst

In het najaar van 1813 onderhandelde hij, geruggensteund door tsaar Alexander I, in Engeland over de bevrijding van de Nederlanden. Hij stuitte aanvankelijk op weerstand wegens zijn vroegere relaties tot Napoleon. De inmiddels in Nederland zelf onder leiding van Van Hogendorp begonnen bevrijdingsbeweging maakte door de tot hem gerichte uitnodiging om over te komen een eind aan de Britse weifeling. Hij haastte zich aan de oproep te voldoen, landde 30 november 1813 te Scheveningen en nam bij proclamatie van 2 december daaraanvolgend de titel van Soeverein Vorst aan onder belofte van een wijze constitutie.

2.2 Koning der Nederlanden

Op de hoogte van de wens van de Britse regering een sterke bufferstaat ten noorden van Frankrijk te scheppen, ijverde Willem vervolgens bij het Congres van Wenen voor een uitbreiding van het Nederlandse territorium met heel het gebied ten westen van de Rijn tot aan de Moezel, maar het verzet van Pruisen had tot gevolg dat de uitbreiding beperkt bleef tot de vroegere Zuidelijke Nederlanden inclusief Luxemburg. Bij Napoleons terugkeer uit Elba nam Willem eigenmachtig met de titel van Koning der Nederlanden bezit van genoemd gebied.