Boudewijn [België, koning]

Boudewijn [België, koning], voluit: Boudewijn Albert Charles Léopold Axel Marie Gustave (Brussel 7 sept. 1930 – Motril, Spanje, 31 juli 1993), vijfde koning der Belgen, prins van België, oudste zoon van koning Leopold III en Astrid, prinses van Zweden en van België, uit het Huis Saksen-Coburg-Gotha.

De kinderjaren van koning Boudewijn werden gekenmerkt door dramatische gebeurtenissen. Zijn grootvader, koning Albert, en zijn moeder kwamen onder tragische omstandigheden om het leven (1934–1935). Toen in 1940 de Tweede Wereldoorlog uitbrak, reisde Boudewijn met zijn broer Albert en zijn zuster Joséphine-Charlotte naar Spanje. In augustus 1940, toen het oorlogsgeweld enigszins was geluwd, keerden de prinsen naar België terug. Op het kasteel van Ciergnon (prov. Namen) en later op het kasteel van Laken kreeg Boudewijn een secundair-onderwijsopleiding. Van juni 1944 tot 7 mei 1945 maakte hij de Duitse gevangenschap en daarna de ballingschap in Oostenrijk en Zwitserland van zijn vader mee, met wie hij pas in juli 1950 naar België terugkeerde. Daar was sinds 1945 hevige politieke beroering ontstaan tussen voor- en tegenstanders van de terugkeer van Leopold III (zie Koningskwestie). Ingevolge de gespannen toestand zag Leopold III zich verplicht de koninklijke prerogatieven aan Boudewijn, met de titel van Koninklijke Prins, over te dragen (Wet van 10 aug. 1950). Het jaar nadien deed Leopold troonsafstand ten gunste van Boudewijn, die op 17 juli 1951 de grondwettelijke eed aflegde.

Op 15 december 1960 huwde Boudewijn te Brussel doña Fabiola de Mora y Aragon. De jonge vorst toonde zich van meet af aan opgewassen tegen de hem vroegtijdig toegevallen constitutionele taak en slaagde erin de monarchie door de crisis heen te helpen en de democratische instellingen optimaal te laten functioneren. Als hoofd van een staat die twee grote volksgemeenschappen telt en sinds 1970 geleidelijk naar een federale structuur evolueerde, liet hij herhaaldelijk zijn bekommernis voor zowel de eenheid van het land als de ontplooiing van deze gemeenschappen blijken. Op het buitenlandse vlak speelde hij een voorname rol bij de onafhankelijkheidsverlening aan Belgisch Kongo (1960) en bij het moeizame herstel van de Belgisch-Zaïrese betrekkingen na 1968. Door hun vele binnenlandse bezoeken wisten de koning en de koningin een grote populariteit onder de bevolking te verwerven. Ter gelegenheid van het 25-jarig regeringsjubileum van de vorst werd op 31 maart 1976 de Koning-Boudewijnstichting opgericht, die ‘de verbetering van de levensvoorwaarden’ beoogt en het enige geschenk was dat koning Boudewijn van de natie wenste te ontvangen.

Boudewijn stond erom bekend dat hij zich in zijn persoonlijke levenswandel aan streng rooms-katholieke principes hield. Zich hierop beroepend, weigerde hij eind maart 1990 een door het parlement goedgekeurd wetsvoorstel, dat een gedeeltelijke en voorwaardelijke liberalisering van abortus provocatus inhield, te bekrachtigen, hoewel hij daar volgens de Grondwet toe verplicht was. Met de schriftelijke instemming van Boudewijn nam de ministerraad op 3 april 1990 diens grondwettelijke bevoegdheden tijdelijk over, verwijzend naar het feit dat de koning zich wegens ernstige gewetensnood in de onmogelijkheid bevond te regeren. De ‘in Raad Verenigde Ministers’ bekrachtigden vervolgens zelf de Abortuswet en riepen op 5 april de verenigde kamers bijeen, die Boudewijn in zijn grondwettelijke macht herstelden. Dit kortstondige institutionele conflict gaf aanleiding tot discussies over het recht van de koning om zijn persoonlijke overtuiging te laten opwegen tegen de grondwettelijke plichten die aan de kroon zijn verbonden.

UITG: Koninklijke toespraken. Een keuze uit de toespraken van Z.M. Koning Boudewijn, verzameld en ingeleid door prof. dr. Th. Luykx (1973; in het Frans uitg. m. inl. d. prof. dr. J. Bartier, 1973); Koning Boudewijn: dialoog met de natie (1986); J.-A. Fralon, Boudewijn. De man die geen koning wilde zijn (2001).