Bach, Johann Christian

Bach, Johann Christian (Leipzig 5 sept. 1735 – Londen 1 jan. 1782), naar de steden waar hij werkte wel de Milanese of Londense Bach genoemd, componist, organist en klavierspeler, jongste zoon van J.S. Bach en diens tweede vrouw, Anna Magdalena, kreeg zijn eerste klavierlessen misschien van Joh. Schneider, organist van de Nikolaikerk, of van Joh. Chr. Altnikol. Na de dood van zijn vader in 1750 werd zijn opleiding voltooid door zijn halfbroer Carl Philipp Emanuel in Berlijn, die hem ook compositielessen gaf. Onder zijn leiding ontwikkelde Johann Christian zich tot een van de beste klavierspelers van zijn tijd. De door Frederik de Grote gebouwde nieuwe Berlijnse opera, waar de Italiaanse opera seria de toon aangaf en het repertoire vrijwel uitsluitend bestond uit werken van Carl Heinrich Graun en Johann Adolf Hasse, had zijn levendige belangstelling. In 1756 ging hij naar Milaan. Een stipendium van graaf A. Litta stelde hem in staat te studeren bij de befaamde Padre Martini in Bologna. In Milaan ging hij – waarschijnlijk uit opportunistische motieven – over tot het rooms-katholicisme en werd in 1760 benoemd tot organist aan de dom. Hij componeerde er vooral kerkmuziek en ook enkele succesvolle opera's. In 1762 vestigde Bach zich in Londen, waar hij met onderbrekingen als componist aan het King's Theatre verbonden was en klavierleraar van koningin Sophie Charlotte en haar kinderen werd. Zijn als opus 1 gedrukte 6 klavecimbelconcerten (1763), met als finale van het laatste concert variaties over God save the King, zijn aan haar opgedragen. Samen met de gambist en componist Carl Friedrich Abel organiseerde hij sinds 1764 de Bach-Abel-concerten, die tot het begin van het openbare concertleven behoren. Daarnaast oogstte hij veel succes als componist van opera's en als propagandist van het toen moderne hamerklavier (pianoforte). In april 1764 hoorde hij in het koninklijk paleis het klavierspel van de achtjarige Wolfgang Amadeus Mozart, die veel van hem leerde en op wiens compositiestijl Bach een aanzienlijke invloed heeft uitgeoefend (bijv. het ‘zingende allegro’ voor het eerste sonatedeel). Een drietal van Bachs eerste klaviersonates, de Six sonates pour le clavecin ou le piano forte op. 5 (1768), bewerkte Mozart tot klavierconcerten. De laatste jaren van zijn leven ging zijn populariteit meer en meer achteruit. In 1781 werd het laatste Bach-Abel-concert gegeven.

Kenmerkend voor Bachs schrijfwijze is een lyrische melodiek met een sterke Italiaanse inslag. Zijn muziek ontbeert geenszins expressiviteit, maar deze is altijd beheerst en beminnelijk. Zijn instrumentale werken zijn van invloed geweest op de ontwikkeling van de klassieke stijl in het laatste kwart van de 18de eeuw.

WERK: ruim 90 symfonieën, w.o. enkele concertante en enkele voor 2 ork.; klavecimbel- resp. pianoconcerten; kamermuziek, w.o. de 6 kwintetten op. 11 voor fluit, hobo, viool, altviool en cello (of basso continuo); sonates voor viool en klavier; klaviersonates; 11 opera's; 2 oratoria; cantates; aria's.