eerste eeuw

2.8.2 Pontus en Bithynië

Pontus en Bithynië, in het noorden van Klein-Azië aan de Propontis (Zee van Marmara) en de Zwarte Zee, zijn in 63 v.C. samengevoegd tot één provincie onder een proconsul. De belangrijkste twee steden, beide gelegen in Bithynia, zijn Nicomedia en Nicaea. Nicomedia (Izmit) aan de Propontis, gesticht in 264 v.C., is de hoofdstad. Hier heeft destijds Hannibal door gif in te nemen een eind aan zijn leven gemaakt. Nicaea (Iznik), iets zuidelijker aan het Ascaniameer, is gesticht in 316 v.C. Beide steden tonen grote bouwactiviteit. Trouwens, de hele provincie met haar vele steden aan de Zwarte Zee (o.a. Amastris, Sinope, Amisus) heeft zich in deze eeuw goed hersteld van de verwoestende oorlogen, door de Pontische koning Mithridates VI met grote verbetenheid gevoerd tegen de Romeinen.

2.8.3 Galatië

Galatië, het middengedeelte van Klein-Azië, is in 25 v.C. als provincie gevormd. De provincie omvat in hoofdzaak het gebied dat op het eind van de derde eeuw v.C. door een aantal Keltische of Gallische stammen (door de Grieken Galaten genoemd) is bezet, nadat zij over de Hellespont (Dardanellen) Klein-Azië waren binnengedrongen. Zij spreken Grieks, maar hun volksaard en hun gebruiken wijken nog altijd af van die der omringende volken. Hoofdstad van de provincie is Ancyra (Ankara). De bewoners van deze stad hebben in navolging van Pergamum een prachtige tempel ter ere van Roma en Augustus gebouwd. Op de muren daarvan staat de volledige tekst (in het Grieks en Latijn) van de 'Res gestae', het politieke testament van keizer Augustus.

2.8.4 Cappadocië

Cappadocië, bergachtig en grotendeels hooggelegen, is pas in 17 n.C. door keizer Tiberius als provincie bij het rijk ingelijfd. Hoofdstad werd de oude koningsresidentie Mazaca, die van Tiberius de gunst ontving zich Caesarea (Kayseri) te mogen noemen, een eer die zij overigens met vele andere steden moet delen. Een tweede stad van betekenis is Tyana, gelegen op een heuvel nabij de bergpassen naar Cilicië.

2.8.5 Lycië-Pamphylië

De provincie Lycië-Pamphylië, in 43 n.C. gevormd, telt een twintigtal steden, waaronder de havenstad Myra en Xanthos aan de gelijknamige rivier, een ongelukkige stad, waarvan de inwoners in 42 v.C. bij een belegering door troepen van Brutus en masse zelfmoord pleegden; zij werd verwoest, maar weer opgebouwd en toen door een zware aardbeving getroffen.

2.8.6 Cilicië

Cilicië is van oudsher strategisch belangrijk vanwege de verbindingsweg, de zgn. Cilicische Poort door het Taurusgebergte, tussen Syrië en Klein-Azië. Samen met het achterland werd het hele gebied in het jaar 17 een Romeinse provincie. De zeeroverij, waar de Ciliciërs zich veel mee bezighielden, is in deze tijd nagenoeg bedwongen. Hoofdstad van de provincie is Tarsus, een flinke, volledig gehelleniseerde stad met een goede haven. Zij is bekend om haar uitstekende onderwijsinstellingen en haar aanhankelijkheid aan Julius Caesar. Er is een vrij omvangrijke joodse gemeenschap, waartoe Paulus, die hier in 10 n.C. geboren is, behoorde, voordat hij naar Jeruzalem vertrok.