eerste eeuw

Aan het andere uiteinde van het Euraziatische continent ligt de tegenpool van het Romeinse Rijk: het keizerrijk van China, dat het eerstgenoemde niet alleen in bevolking (ca. 57 miljoen volgens de volkstelling van het jaar 2) overtreft, maar ook onder de al tweehonderd jaar durende regering van de Han-dynastie een graad van economische, politieke en culturele ontwikkeling heeft bereikt die niet onderdoet voor die van het Middellandse-Zeegebied. In tegenstelling tot het Romeinse Rijk echter wordt het Chinese keizerrijk gevormd door één volk met dezelfde taal en cultuur.

Omstreeks het begin van de eerste eeuw woont dit volk nog voor het merendeel in Noord-China: de grootste concentraties bevinden zich in de valleien van het lössgebied rondom de bovenloop van de Gele Rivier (Huang He), waar de Chinese beschaving een millennium eerder ontstaan is en waar de hoofdstad, Tsj'ang-an, ligt, en in de Grote Vlakte ten zuidoosten daarvan. De bevolking bestaat voornamelijk uit kleine boeren, die zich zelf met nooit aflatende arbeid nauwelijks een bestaansminimum kunnen verschaffen. Daarnaast is er een kleine bovenlaag van rijke, aanzienlijke en geletterde mensen: de officiële aristocratie, meest leden van het keizerlijk huis, en de klasse van de grootgrondbezitters in het algemeen, waaruit ook de groep van de keizerlijke ambtenaren gerekruteerd wordt.

China wordt sinds de komst van het keizerrijk geregeerd door een bureaucratie, waarvan de leden althans gedeeltelijk op basis van hun opleiding worden geselecteerd: alle aspirant-ambtenaren moeten bedreven zijn in de klassieke literatuur van de Confuciaanse School. Aan het hoofd van dit bureaucratische apparaat staat de keizer, wiens autoriteit, in theorie, absoluut is.

Het grote probleem in China is dat van de stijgende invloed van de grootgrondbezitters, die hun pachters uitbuiten (een rente van 50% van de oogst schijnt er normaal te zijn), hun land aan het kadaster en daarmee aan de belastingen onttrekken en met hun gevolg en zelfs privé-legertjes een bedreiging gaan vormen voor de eenheid van het rijk.

Aan het hof worden de verhoudingen geheel beheerst door de felle strijd om de macht tussen de families van de verschillende keizerinnen. Wang Mang, de leider van zo'n familie, heeft in het jaar 6 als regent de touwtjes in handen genomen en drie jaar later heeft hij zich laten uitroepen tot eerste keizer van de Sin('Nieuwe')-dynastie.

Wang Mang, een confucianist met utopische ideeën, heeft geprobeerd aan de voortschrijdende concentratie van land in de handen van de grootgrondbezitters een halt toe te roepen door in het jaar 9 in een decreet al het bouwland tot ’’s konings land' te verklaren: het moest gelijkelijk verdeeld worden, aan iedereen zou 100 mu (ca. 4,5 ha) bouwland toegewezen worden en het overtollige land van de rijken zou verdeeld worden onder de armen. Op de koop en verkoop van land en slaven kwam de doodstraf of verbanning te staan. Later zijn er ook maatregelen gekomen om speculatie en hamsteren tegen te gaan, en voorts een reeks van monetaire hervormingen. Het is echter de vraag in hoeverre deze radicale maatregelen in werking gesteld zijn; het decreet tegen de koop en verkoop van land en slaven bijvoorbeeld is al in 12 n.C. opgeheven.

Wang Mangs economische hervormingen vallen in een tijd waarin de economie van China toch al ernstig ontwricht is door de overstromingen die de Grote Vlakte onder water zetten als de Gele Rivier tussen 2 en 6 buiten haar dijken treedt en de monding zich van haar oorspronkelijke ligging, ten zuiden van het schiereiland van Shandong, honderden kilometers naar het noorden verplaatst. De hongersnood en de volksverhuizingen, veroorzaakt door deze catastrofe, hebben geleid tot grote boerenopstanden (o.a. die van de 'Rode Wenkbrauwen' in het jaar 18 in Shandong) en op den duur tot het vroegtijdig einde van de Nieuwe Dynastie: in 23 n.C. is de hoofdstad Tsj'ang-an ingenomen en geplunderd door rebellen. Wang Mang is vermoord. 'Wang Mangs hoofd... werd opgehangen in de markt van de stad Jiuan en het volk bekogelde het; men sneed zijn tong uit en at die op,' zegt de kroniek.

De burgeroorlog die volgt, wordt uiteindelijk gewonnen door een grootgrondbezitter en afstammeling van het keizerlijk huis van de Han, Lioe Sioe, die zich in het jaar 25 tot keizer Kwang-woe van een hernieuwde Han-dynastie laat uitroepen, maar er pas na elf jaar moeizame strijd met andere pretendenten en regionale machthebbers in slaagt het rijk te herenigen. De latere Han staat van het begin af minder sterk tegenover de macht van de grootgrondbezitters.

In de nieuwe hoofdstad Lo-jang worden de opvolgers van keizer Kwang-woe (25-57) al gauw speelballen in de handen van de keizerinnenfamilies. Na de dood van de derde keizer in 88 wordt een negenjarig jongetje op de troon gezet door zijn moeder; haar familie, de familie Tow, beheerst het hof en daarmee de regering. Om de grootgrondbezitters gunstig te stemmen, worden in hetzelfde jaar de staatsmonopolies in ijzer en zout afgeschaft. Vier jaar later echter, in 92, volgt een staatsgreep, waarbij de keizer, met hulp van de hofeunuchen, de leider van de regering, Tow Sièn, uit de weg ruimt, zijn familie laat uitroeien en zelf gaat regeren. Vanaf dit moment gaan de hofeunuchen direct deelnemen aan de regering.